Zonneprint maken met kinderen: papier laten verbleken

Kunsttechniek

Laat de zon het drukwerk doen

Leg blaadjes, sleutels of stickers op gekleurd papier voor een zonnig raam en wacht. Zonlicht laat de kleurstof langzaam verbleken, behalve onder de voorwerpen, dus als je ze optilt, blijven er scherpe, donkerder vormen over. Geen speciale chemicaliën: alleen zon en geduld.

Speel in je browser Zelf echt doen

Vanaf 3 jaar
Een of twee zonnige weken
Geen chemicaliën

Geschilderde illustratie: de schilder tilt op een zonnige vensterbank een blad van verbleekt blauw papier, waar het blad, een sleutel en een ster donkerdere vormen achterlieten.

In het kort

Leeftijd

Vanaf 3 jaar

Tijd

10 minuten klaarzetten, dan dagen tot weken in de zon

Rommel

Geen

Volwassene nodig

Alleen voor hoge ramen

Je hebt nodig (kosten)

Gekleurd tekenpapier, platte voorwerpen, plakband, een zonnig raam

Op het scherm / echt

Allebei

Wat je maakt

Een verbleekt vel gekleurd papier met scherpe, donkerder vormen van wat erop lag: een blad, een sleutel, een schaar, een papieren sneeuwvlok, je voorletters. Een plaatje gemaakt door licht, zonder één druppel verf.

In Extreem Tekenen

Tijd → Een week in de zon (gratis): de tekening ligt in een paar seconden een week op een zonnige vensterbank.

De kleuren in het papier verbleken tot ongeveer de helft: rood en roze het meest, dan geel, terwijl blauw het best standhoudt, net als bij echte kleurstoffen.
Overal waar iets op het papier lag, blijft de kleur: een scherpe zonneprint. Sjablonen (gratis) werken, en ook alles wat dik bovenop ligt, zoals een klodder ketchup. Stickers, plakband, blaadjes en confetti (in de volledige versie) drukken ook af.
Het papier wordt een beetje geel, en alles wat erop ligt droogt op.

Probeer eerst: kleur een vel in een paar kleuren met Stift of Waterverf, leg er een hartjessjabloon en een stersjabloon op, en stuur het de zon in. Til de sjablonen op en vergelijk de kleuren.

Stickers en plakband houden ook verf tegen (in de volledige versie). Plak ze eerst neer, verf eroverheen en trek ze los: het papier eronder is schoon, want wat plat op het papier ligt, dekt het af.

Speel in je browser

Geschilderde illustratie: de schilder zet een regenboog in waterverf die uitloopt in nat papier, met waskrijtjes, stiften, een verfdoos en een regenboogtekening van een kind.

Echt doen

Zo maak je een zonneprint

Geen speciale chemicaliën nodig. Gekleurd tekenpapier (kleurkarton) is gekleurd met kleurstoffen die in zonlicht verbleken, dus de zon doet al het werk. Setjes met zonnepapier, dat een laagje heeft dat blauw wordt, gaan veel sneller (minuten in felle zon) maar moeten worden uitgespoeld in water: volg de gebruiksaanwijzing van het setje.

Je hebt nodig

Donker of fel gekleurd tekenpapier (goedkoop papier verbleekt meestal het snelst)
Platte voorwerpen: blaadjes, sleutels, munten, een schaar, figuurtjes van karton, een papieren sneeuwvlok, stickers
Plakband, of een stuk doorzichtig plastic of het glas uit een fotolijstje om alles plat te houden
Een zonnig raam

Stap voor stap

Kies je papier
Donkerblauw, rood, paars of zwart tekenpapier laat de afdruk het best zien. Probeer twee of drie kleuren om te vergelijken.
Leg je vormen neer
Leg platte voorwerpen op het papier. Hoe platter ze zijn, hoe scherper de randen.
Zet ze vast
Leg de voorwerpen tegen de binnenkant van het glas en plak het papier eroverheen, met de gekleurde kant naar het glas. Of leg het op een zonnige vensterbank onder doorzichtig plastic.
Wachten
Laat het een paar zonnige dagen hangen; een of twee weken geeft een sterke afdruk. In de winter duurt het langer.
Losmaken en kijken
Haal het papier eraf en til de voorwerpen op. De vormen blijven donkerder waar de zon niet bij kon.
Bewaar het in het donker
Bewaar je zonneprint in een la of map; in de zon verbleken de vormen langzaam ook.

Variaties om te proberen

Herfstbladeren

Platte, droge blaadjes in verschillende vormen op rood of oranje papier.

Sneeuwvlok van papier

Vouw en knip een papieren sneeuwvlok en gebruik die als vorm: een winters raamproject voor de kerstvakantie (de winterzon is zwak, dus begin op tijd).

Vakantieproefje

Hang er een op voordat je met vakantie gaat en kijk bij thuiskomst wat de zon heeft gedaan.

Afdekken met stickers en tape

Plak stickers of afplaktape op wit papier, verf eroverheen en trek ze los voor schone witte vormen.

In de app of op papier

Op het scherm

Een week gaat voorbij in een paar seconden, en het verbleken gaat altijd hetzelfde: rood en roze het meest, blauw het minst. Alles wat op het papier ligt, drukt af, zelfs een klodder ketchup. De week in de zon, de sjablonen en de Keuken zijn gratis; stickers, plakband en blaadjes zitten in de volledige versie.

Op echt papier

Het duurt dagen of weken, en hangt af van het weer, het raam en het papier: sommig papier verbleekt nauwelijks. Voorwerpen die niet plat liggen, geven vage randen, omdat de zon overdag langs de hemel schuift.

Waarom de zon kleur laat verbleken

Zonlicht draagt energie mee. Dag na dag breekt het beetje bij beetje de kleur in de kleurstof van het papier af. Waar iets het licht tegenhoudt, is de kleurstof veilig in de schaduw, dus daar blijft het donkerder.

Voor volwassenen. Dit heet fotodegradatie: ultraviolet en zichtbaar licht breken bindingen in kleurstofmoleculen, waardoor ze geen kleur meer opnemen. Sommige kleurstoffen zijn veel lichtechter dan andere; in het model van Extreem Tekenen zijn de kleurstoffen voor rood en roze het minst lichtecht en blauw het meest, en dat klopt met veel alledaagse kleurstoffen. Een ondoorzichtig voorwerp werpt een schaduw, dus het papier eronder krijgt helemaal geen licht. Het is hetzelfde wat posters in etalages laat verbleken. Een cyanotypie werkt andersom: daar wordt de laag juist blauw waar het licht valt.

Probeer hierna: wat denk je dat er gebeurt?

Welke kleur verbleekt het eerst?

Hang stroken papier in verschillende kleuren voor hetzelfde raam. Welke verbleekt het snelst?

Doorzichtige dingen?

Laat een plastic zakje, bakpapier of een glas een afdruk achter? En een munt?

Door het glas heen?

Werkt het binnen achter een raam net zo goed als buiten in de open lucht?

Hoeveel dagen?

Kijk elke dag. Wanneer zie je voor het eerst verschil?

Voor leerkrachten

In de klas

Zonneprints passen bij natuur en techniek, kerndoel 42: onderzoek doen aan materialen en natuurkundige verschijnselen, zoals licht. Een schaduw ontstaat waar een ondoorzichtig voorwerp het licht tegenhoudt, en zonlicht kan gevaarlijk zijn. In Vlaanderen sluit het aan bij wetenschap en techniek (licht en schaduw). Het is een mooi langlopend klassenproefje: op maandag ophangen, op vrijdag kijken, en de snelle versie eerst op het digibord laten zien.

Voor leerkrachten Op het digibord

Vragen van ouders

Welk papier werkt voor een zonneprint?

Gekleurd tekenpapier of kleurkarton verbleekt vanzelf in zonlicht, zonder chemicaliën. Setjes met zonnepapier werken in een paar minuten, maar moeten in water worden uitgespoeld.

Hoe lang duurt een zonneprint op gekleurd papier?

Een paar zonnige dagen voor een zwakke afdruk, een tot twee weken voor een sterke. Bewolkt weer en de winter maken het langzamer.

Waarom is mijn zonneprint niet gelukt?

Sommig papier heeft lichtechte kleuren die nauwelijks verbleken, of het raam krijgt weinig directe zon. Probeer goedkoper, feller papier, een zonniger raam en meer tijd.

Welke kleuren verbleken het snelst in de zon?

Vaak rood en roze, terwijl veel blauw het langst blijft; zo laat Extreem Tekenen ze ook verbleken. Echt papier verschilt, dus test er een paar.

Is een zonneprint hetzelfde als een cyanotypie?

Nee. Voor een cyanotypie gebruik je papier met een chemisch laagje dat blauw wordt in het licht. Een zonneprint op gekleurd papier werkt doordat kleurstof verbleekt, dus de vormen in de schaduw blijven donkerder.

Stuur een tekening de zon in

Kleur een vel, leg er een paar sjablonen op en kies Een week in de zon. Til ze op en kijk wat de zon heeft achtergelaten.

Speel in je browser Alle technieken