--- title: "Digitale geletterdheid basisonderwijs: maken, niet scrollen" description: "Lesidee digitale geletterdheid voor de basisschool: leerlingen maken en bewerken een tekening in een app zonder reclame of accounts, en praten over privacy." source_name: "Game Tailors" source_url: "https://extreemtekenen.nl/voor-leerkrachten/digitale-geletterdheid/" site_home: "https://extreemtekenen.nl/" source_description: "De teken-app waarin het papier echt is. Geen reclame, geen accounts, geen gegevens." locale: "nl" legal: - "Game Tailors · Schieweg 15Y-40, 2627 AN Delft (NL)" - "KvK 92437702 · VAT NL866044474B01" - "info@gametailors.com · +31 6 4227 5919" copyright: "© 2026 Game Tailors" published_at: "2026-10-24T00:46:17.184Z" modified_at: "2026-10-24T01:17:07.055Z" --- # Digitale geletterdheid basisonderwijs: maken, niet scrollen ## Een scherm om te maken, niet om te scrollen Digitale creativiteit betekent dat je een scherm gebruikt om zelf iets te maken in plaats van alleen te kijken. Extreem Tekenen \(Extreme Drawing\) is een open tekenapp zonder reclame, accounts, gegevens of scores. In deze les van 40 minuten maken leerlingen een tekening, veranderen ze die met een proefje, vergelijken ze digitaal papier met echt papier en praten ze over reclame en persoonsgegevens. [Speel in je browser]()[Naar het lesplan](<#lesplan>) - 40 minuten - Groep 3 tot 7 - Geen leerlingaccounts ![Geschilderde illustratie: twee kinderen schilderen lachend samen op één tablet aan een tafel in de klas, elk met een vinger.]() ## In het kort Leeftijd 5 tot 10 jaar \(groep 3 tot 7; in Vlaanderen het 1ste tot 5de leerjaar\) Past bij Digitale geletterdheid: ICT-basisvaardigheden en mediawijsheid · beeldende vorming · Vlaanderen: Leerlijn mediawijsheid Tijd 40 minuten In de app \(allemaal gratis\) Waskrijt, Verf, Waterverf, eten uit de Keuken, Ongedaan maken, In de oven bakken, In de vriezer leggen, 3 dagen wachten, Mijn tekeningen In het echt Papier, waskrijtjes \(ook een witte\), waterverf of ecoline, kwasten, waterpotjes Apparaten Het digibord, of tablets per tweetal \(browser of app\) ## Lesdoel en waar het bij past **Lesdoel:** leerlingen gebruiken een digitaal hulpmiddel bewust om hun eigen tekening te maken en te veranderen, en kunnen zeggen hoe een digitaal hulpmiddel verschilt van echte materialen en wat het wel \(of niet\) van hen vraagt. **Succescriteria** - Ik kan een tekening bedenken en die op het scherm maken. - Ik kan mijn tekening veranderen en een verandering ongedaan maken. - Ik kan één ding noemen dat het scherm beter kan en één ding dat echt papier beter kan. - Ik kan uitleggen waarom ik nooit mijn naam, adres of school intyp in een spelletje. [Digitale geletterdheid \(SLO\)]()[Het nieuwe curriculum \(Rijksoverheid\)]()[Leerlijn mediawijsheid \(Mediawijs\)]() ### Waar het bij past - **Nederland, digitale geletterdheid:** SLO beschrijft vier onderdelen: ICT-basisvaardigheden, mediawijsheid, informatievaardigheden en computational thinking. Deze les raakt de eerste twee: digitaal werk maken, bewerken, ongedaan maken en bewaren, en reclame herkennen en persoonsgegevens voor jezelf houden. - **De nieuwe kerndoelen:** daarin wordt digitale geletterdheid een eigen leergebied. Scholen kunnen vanaf 2026 met de nieuwe kerndoelen werken; vanaf 1 augustus 2031 werken alle scholen ermee. We koppelen de les aan de afzonderlijke kerndoelen zodra die wettelijk vastliggen. - **Vlaanderen:** de Leerlijn mediawijsheid van Mediawijs, met doelen van de kleuterschool tot in het secundair onderwijs. - **Beeldende vorming:** experimenteren met kleur, lijn en techniek, met het echte wasco-en-ecolinedeel als brug naar het tekenlokaal. - **Internationale scholen:** England, KS1 computing \(technologie doelgericht gebruiken om digitale inhoud te maken, te bewaren en te bewerken; veilig en respectvol, met persoonsgegevens privé\) en KS1/KS2 art and design. ![Geschilderde illustratie: twee kinderen schilderen lachend samen op één tablet aan een tafel in de klas, elk met een vinger.]() ## Waarom deze app goed bij de les past - **Een leeg vel, geen tijdlijn.** Er valt niets te kijken en er start niets vanzelf. De leerling bepaalt wat er gebeurt. - **Geen reclame, geen accounts, geen gegevens.** Niemand logt in en de app verzamelt niets. Dat maakt hem een veilig voorbeeld om het gesprek te beginnen over de apps die dat wél doen. - **Veranderingen zie je, en je kunt ze terugdraaien.** Bak de tekening, vries hem in, laat hem drie dagen liggen, tik dan op **Ongedaan maken** \(tot vier stappen terug\) en probeer iets anders. Dat is bewerken, in zijn eenvoudigste vorm. - **Geen scores, levels of timers.** Er is geen goed antwoord, dus leerlingen vergelijken keuzes in plaats van uitkomsten. - **Met z'n tweeën.** Er kunnen meerdere vingers tegelijk tekenen, dus tweetallen maken samen één tekening. Ze delen het spul dat gekozen is, en moeten het dus eerst eens worden. Ook dat is samenwerken met een digitaal hulpmiddel. [Geen reclame, geen account, geen gegevens]() ## De les, stap voor stap Klaarzetten vóór de les: de browserversie open op het digibord \(of op de tablets\), een nieuw vel, en de echte tekenspullen op elke tafel. Mooi moment: de Week van de Mediawijsheid \(6 tot en met 13 november 2026\), die dit jaar draait om gezond schermgebruik en dóén. 1. 5 minutenStart: kijken, spelen of maken?Vraag de klas wat ze gisteren op een scherm deden. Verdeel de antwoorden op het bord over drie kolommen: *kijken*, *spelen*, *maken*. Welke kolom is het kortst? 2. 5 minutenBedenkenTweetallen schetsen op papier een tekening waar iets mee gaat gebeuren: een verjaardagstaart die de oven in gaat, een picknick die drie dagen blijft liggen, een sneeuwpop voor de vriezer. Eén zin: *wij denken dat hij…* 3. 15 minutenMaak het op het schermTweetallen tekenen hun tekening met **Waskrijt**, **Verf** en **Waterverf**, zetten er eten uit de **Keuken** bij en gebruiken één tijdsprong: **In de oven bakken**, **In de vriezer leggen** of **3 dagen wachten**. Niet wat ze wilden? **Ongedaan maken** en iets anders proberen. Bewaar de tekening met **Deze tekening bewaren** in Mijn tekeningen. 4. 10 minutenMaak één deel echtTeken op echt papier een deel van de tekening met wit waskrijt en schilder er waterverf of ecoline overheen: het was houdt de verf tegen en de tekening verschijnt \(de bekende wasco-en-ecolinetechniek\). Vergelijk dan: wat kon het scherm dat echt papier niet kan \(veilig bakken, drie dagen in een seconde, ongedaan maken\)? Wat kan echt papier dat het scherm niet kan \(voelen, de verf ruiken, op de koelkast hangen\)? 5. 5 minutenTerugblik: wat vroeg de app van jou?Vroeg de app om je naam? Zag je reclame? Praat over apps die dat wel doen, hoe je reclame herkent, en waarom je nooit je naam, adres of school intypt in een spelletje. Afsluitende vraag: *wat ga jij maken als je de volgende keer een scherm hebt?* Veiligheid en welzijn - Vuur, bleekwater en het vergrootglas in de zon horen alleen op het scherm. Proberen leerlingen ze in de app, zeg dat dan hardop. - Houd het gesprek over persoonsgegevens praktisch: wat doe je als een spelletje of website erom vraagt? \(Stoppen, en het aan een volwassene vertellen.\) - Waterpotjes op een dienblad; veeg gemorst water meteen op. ## Woordenschat en differentiatie **Kernwoorden** - **digitaal**: gemaakt en bewaard op een computer of tablet - **maken / consumeren**: zelf iets maken / kijken naar of gebruiken wat anderen maakten - **bewerken**: iets wat je gemaakt hebt veranderen - **ongedaan maken**: een stap teruggaan - **simulatie**: een computernabootsing van hoe iets echt werkt - **persoonsgegevens**: je naam, adres, school, foto's - **reclame**: iets wat gemaakt is om je iets te laten kopen of willen Ondersteuning ### Eén verandering Teken één ding, kies één tijdsprong, en beschrijf in één zin wat er veranderde. Jongere leerlingen kunnen samen met de leerkracht aan het digibord werken. Basis ### Bedenken, maken, vergelijken Volg het hele lesplan en vul een tabel met twee kolommen in: *het scherm kan beter* / *papier kan beter*. Verrijking ### Klopt de simulatie? Kies één ding dat de app laat zien \(was dat verf tegenhoudt, een ijsje dat smelt\) en test of echte materialen hetzelfde doen. Waar verschilt de simulatie van het echte leven? Wat is digitale geletterdheid in het basisonderwijs? De kennis en vaardigheden om bewust en veilig met digitale technologie om te gaan. SLO onderscheidt vier onderdelen: ICT-basisvaardigheden, mediawijsheid, informatievaardigheden en computational thinking. In de nieuwe kerndoelen wordt digitale geletterdheid een eigen leergebied. Hoe past deze les bij digitale geletterdheid? Ze raakt twee van de vier onderdelen van SLO: ICT-basisvaardigheden \(digitaal werk maken, bewerken, ongedaan maken en bewaren\) en mediawijsheid \(reclame herkennen, persoonsgegevens voor jezelf houden\). Wat is digitale creativiteit voor basisschoolleerlingen? Een digitaal hulpmiddel gebruiken om zelf iets te maken, zoals een tekening, een verhaal of een model, en dat te veranderen en te verbeteren, in plaats van alleen te kijken of te spelen wat anderen maakten. Hebben leerlingen een account of e-mailadres nodig? Nee. Niemand logt in, de app verzamelt geen persoonsgegevens en toont geen reclame, dus er valt vooraf niets in te stellen of op te ruimen. Kunnen leerlingen hun werk bewaren? Ja. Met Deze tekening bewaren komt een tekening in Mijn tekeningen op dat apparaat, en in de browser downloadt Plaatje opslaan hem als grote afbeelding die je kunt printen. ## Meer voor in de klas ![Geschilderde illustratie: kinderen op een kleed kijken naar kolkende melkkleuren op het digibord, met de schilder en een aanwijsstok ernaast.]() ### [Digibordles]() Klaarzetten, een vaste routine voorspellen-uitproberen-uitleggen en zes starters. ![Geschilderde illustratie: de schilder strijkt blauwe waterverf over papier, en er komen een witte waskrijtvis en belletjes tevoorschijn.]() ### [Wasco en ecoline]() De echte techniek met was en waterverf uit stap vier. ![Geschilderde illustratie in twee helften: een meisje doet magische melk op een tablet, en hetzelfde meisje doet het echt met een schaaltje melk terwijl de hand van een volwassene helpt.]() ### [Schermtijd die eindigt in de keuken]() Voor ouders: eerst op het scherm, dan samen in het echt. ## Geef ze een leeg vel Gratis in de browser, geen accounts, geen reclame. Meer lessen en het overzicht van de kerndoelen vind je op de pagina voor leerkrachten. [Speel in je browser]()[Alle lessen en de kerndoelen]()