--- title: "Fil diş macunu deneyi: evde güvenli yapılışı" description: "Fil diş macunu deneyi evde nasıl yapılır? %3'lük oksijenli su, maya ve bulaşık deterjanıyla, bir yetişkin döker. Malzemeler, güvenlik ve köpüğün sırrı." source_name: "Game Tailors" source_url: "https://extreemtekenen.nl/tr/deneyler/fil-dis-macunu/" site_home: "https://extreemtekenen.nl/" source_description: "Kâğıdın gerçek gibi davrandığı çizim uygulaması. Reklam yok, hesap yok, veri toplanmaz." locale: "tr" legal: - "Game Tailors · Schieweg 15Y-40, 2627 AN Delft (NL)" - "KvK 92437702 · VAT NL866044474B01" - "info@gametailors.com · +31 6 4227 5919" copyright: "© 2026 Game Tailors" published_at: "2026-10-24T01:03:29.014Z" modified_at: "2026-10-24T05:14:04.967Z" --- # Fil diş macunu deneyi: evde güvenli yapılışı ## Şişeden durmadan taşan ılık bir köpük yılanı Fil diş macunu deneyinde bir şişeden kalın bir köpük sütunu taşar. Maya, hidrojen peroksidi çok hızlı biçimde suya ve oksijene ayırır, bulaşık deterjanı oksijeni kabarcıklara hapseder; tepkime ısı da verdiği için köpük ılıktır. [Tarayıcıda oyna]()[Gerçeğini yap](<#for-real>) - 5 yaş ve üzeri - 15 dakika - Yetişkin döker ![Elle boyanmış illüstrasyon: tepsideki bir şişeden pembe, sarı, mavi ve beyaz çizgili kalın bir köpük yılanı çıkıyor; koruyucu gözlüklü ressam şaşkınlıkla geriye yaslanıyor.]() ## Kısaca Yaş 5–10 \(çocuk mayayı karıştırır, peroksidi yetişkin kullanır\) Süre 15 dakika, artı 5 dakika temizlik Dağınıklık Orta: tepside köpük Yetişkin Evet; yakında duran herkese koruyucu gözlük Gerekenler %3'lük oksijenli su, kuru maya, bulaşık deterjanı, bir şişe \(hepsi eczane ve marketten, ucuz\) Ekranda / gerçekte İkisi de \(gerçekte yalnızca %3'lük ev tipi oksijenli suyla\) ## Çılgın Çizim'de fil diş macunu Çılgın Çizim \(Extreme Drawing\) uygulamasında ücretsiz **Deneyler** sekmesini açın, **Püskürmeler**'e dokunun ve **Fil diş macunu**'nu seçin. Sonra şişenin duracağı yere, kâğıda dokunun. Yaklaşık dört buçuk saniye boyunca şişenin ağzından pembe, sarı, mavi ve beyaz çizgili, kalın bir köpük yılanı çıkar. Rastgele bir yöne doğru sallanarak ilerler ve kabarcıklarla yığılır. Şişenin altındaki yer, tıpkı gerçek bir şişede olduğu gibi **ısınır**. Köpük köpük gibi davranır: akar ve yayılır, sonra yavaş yavaş söner ve çizgilerini kâğıtta leke olarak bırakır. Sayfayı eğin \(ya da şövalede boyayın\), köpük yokuş aşağı kayar. Elle, çekiçle ya da ütüyle dokunun, kabarcıklar patlar. Gözlük yok, peroksit yok, temizlik yok: dilediğiniz kadar şişe köpürtün, sonra bir kez de gerçeğini yapın. [Tarayıcıda oyna]() ![Elle boyanmış illüstrasyon: koruyucu gözlüğü beresinin üstünde duran ressam, çizgili köpüğü taşan bir şişeyi inceliyor; yanında pembe ve yeşil bardaklarda mor lahana suyu ve köpüren karbonat.]() ## Güvenli ev versiyonu **Gerekenler** - 120 ml \(yarım su bardağı\) **%3'lük hidrojen peroksit**: eczanelerde satılan ev tipi **oksijenli su**. Asla daha güçlüsü değil. - 1 yemek kaşığı \(bir paket\) kuru maya - 3 yemek kaşığı ılık su - 1 yemek kaşığı bulaşık deterjanı - Birkaç damla gıda boyası \(isteğe bağlı\) - Temiz, 500 ml'lik bir pet şişe ve bir huni - Köpüğü tutacak bir tepsi ya da derin bir fırın kabı - Yakında duran herkes için koruyucu gözlük, yetişkin için eldiven Oksijenli suyu yetişkin döker. Çocuklar mayayı karıştırır, rengi ekler ve tahmin eder. 1. Tepsiyi hazırlayınŞişeyi tepsiye koyun; dışarıda ya da kolay silinen bir mutfak tezgâhında çalışın. Herkes gözlüğünü taksın. 2. Yetişkin peroksidi eklerYetişkin huniyle önce oksijenli suyu, sonra bulaşık deterjanını şişeye döker. Çocuk birkaç damla gıda boyası ekleyebilir, yetişkin şişeyi hafifçe çalkalar. 3. Mayayı uyandırınKüçük bir bardakta çocuk mayayı ılık suyla yaklaşık 30 saniye karıştırır, pürüzsüz ve akışkan bir macun olsun. Küçük eller için güvenli iş budur. 4. Tahmin edinKöpük ne kadar yükselecek? Sıcak mı olacak, soğuk mu? Tahmininizi bir kartona çizgiyle işaretleyin. 5. Dökün ve geri çekilinYetişkin maya macununu huniden şişeye döker, huniyi çeker ve herkes bir adım geri çekilir. 6. İzleyin, sonra sıcaklığı hissedinKöpük bir dakika kadar taşar. Durunca yetişkin, çocukların ellerini şişeye yaklaştırıp ılıklığı hissetmelerine izin verebilir. 7. TemizleyinYetişkin köpüğü ve şişede kalanı bol suyla lavabodan akıtır. Herkes ellerini yıkar. Güvenlik: önce bunu okuyun - **Yalnızca %3'lük ev tipi hidrojen peroksit \(oksijenli su\).** Kuaför oksidanı ya da daha güçlü peroksit asla kullanılmaz. Okul laboratuvarlarındaki ve videolardaki dev köpük gösterileri çok daha güçlü, cildi yakabilen peroksitle yapılır; o versiyon yalnızca eğitimli yetişkinler içindir. - **Çocuklar peroksite dokunmaz.** Gözü ve cildi yakar. Göze sıçrarsa 15 dakika akan suyla yıkayın ve **114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi**'ni \(UZEM\) arayın; acil durumda **112**. - **Köpük ılıktır.** Önce bakın; yetişkin izin verene kadar dokunmayın, sonra ellerinizi yıkayın. - **Bu diş macunu değildir.** Hiçbir şey ağza gitmez. Oksijenli su şişesini kapalı ve çocukların ulaşamayacağı yerde tutun. ### Çocuklar için Oksijenli suyun içi dışarı çıkmak isteyen oksijenle dolu. Maya oksijenin bir anda kaçmasına yardım eder, deterjan da onu kabarcıklarda yakalar. İşte böylece kocaman, ılık bir köpük yılanı çıkar. ## Neden köpürüyor \(ve neden ısınıyor\)? **Büyükler için.** Hidrojen peroksit \(H₂O₂\) kendi kendine de yavaşça suya ve oksijene ayrışır: 2 H₂O₂ → 2 H₂O \+ O₂. Mayada bulunan katalaz enzimi bu ayrışmayı müthiş hızlandırır. Maya bir **katalizördür**: tepkimeyi kendisi harcanmadan hızlandırır. Bulaşık deterjanı aniden açığa çıkan oksijeni milyonlarca kabarcıkta yakalar; gaz havaya kaçmak yerine köpük olarak dışarı çıkar. Peroksidin ayrışması enerjiyi ısı olarak verir, yani bu **ekzotermik** bir tepkimedir ve sıcaklığı şişede hissedebilirsiniz. %3'lük peroksitle köpük sıcak değil, ılıktır. Oksijen gazı şişede daha önce olmayan yeni bir maddedir ve değişim geri döndürülemez: kimyasal bir değişim olduğunu buradan anlarsınız. ## Önce tahmin et, sonra dene Her seferinde tek bir şeyi değiştirin ve dökmeden önce bir tahmin yapın. ### Deterjan olmazsa? Deterjanı koymayın. Fokurdama görürsünüz ama neredeyse hiç köpük yok. Oksijen nereye gitti? ### Maya soğuk suyla karışırsa? Mayayı ılık yerine soğuk suyla karıştırın. Köpük daha yavaş mı geliyor? ### Geniş kavanoz mu, dar şişe mi? Aynı miktarları bir reçel kavanozunda deneyin. Dar boyun daha uzun bir yılan mı yapıyor? ### Lahana suyu ne diyor? Uygulamada püskürmeden önce **Zaman** sekmesinden **Mor lahana suyuna batır**'ı seçin. Köpük hafif bazik olduğu için moru biraz maviye çevirir. ## Sınıfta fil diş macunu Yeni bir gaz, ısı ve geri dönüşü olmayan bir değişim: 3.–4. sınıf Fen Bilimleri'nde maddenin değişimi ve karışımlar konularına, "yeni bir madde oluşur mu?" sorusuna uyar. Ortaokulda katalizörlere ve ekzotermik tepkimelere giriş için de kullanılabilir. Önce uygulamadaki versiyonu akıllı tahtada gösterin ki bütün sınıf yakından görsün, sonra öğretmen gösterisi olarak gözlükle tek bir şişe yapın. [Öğretmenler için fikirler]() ## Fil diş macunu deneyi hakkında sorular Fil diş macunu deneyi çocuklar için güvenli mi? Ev versiyonu, %3'lük oksijenli suyu bir yetişkin kullandığında, herkes gözlük taktığında ve yetişkin izin verene kadar köpüğe kimse dokunmadığında güvenlidir. Çocuklar mayayı karıştırıp rengi güvenle ekleyebilir. Daha güçlü peroksit asla kullanılmaz. Fil diş macunu deneyi oksijenli su olmadan yapılır mı? Gerçek tepkime yapılmaz: oksijen peroksitten gelir. Peroksitsiz bir köpük için karbonat ve sirkeye bulaşık deterjanı ekleyin. O da köpürür, ama oksijen yerine karbondioksitle ve ısınmadan. Fil diş macunu neden ısınır? Hidrojen peroksidin suya ve oksijene ayrışması enerjiyi ısı olarak verir; bu ekzotermik bir tepkimedir. %3'lük ev tipi oksijenli suyla köpük ve şişe sıcak değil, ılık olur. Neden adı fil diş macunu? Çünkü şişeden sıkılarak çıkan kalın köpük, bir filin dişlerini fırçalayacak kadar büyük bir tüpten çıkan diş macununa benzer. Köpük deneyden sonra ne yapılır? Yetişkin bol suyla lavaboya akıtsın. Köpük çoğunlukla su, deterjan, maya ve oksijen kabarcığıdır ama içinde biraz peroksit kalmış olabilir; oynamak ya da tatmak için değildir. ## Daha çok köpük ve fışkırma ![Elle boyanmış illüstrasyon: çimdeki bir kola şişesine nane şekerleri düşünce yükseğe bir köpük fıskiyesi fışkırıyor; koruyucu gözlüklü ressam yanında gülüyor.]() ### [Mentos kola deneyi]() Aslında hiç de kimyasal tepkime olmayan bir kola fıskiyesi. ![Elle boyanmış illüstrasyon: ressam mor lahana suyunu bir sıra bardağa döküyor; bardaklar pembeden mora, maviye ve yeşile dönüyor; yanında bir limon ve karbonat.]() ### [Kırmızı lahana indikatörü]() Mor bir sıvı sirkeyle pembeye, karbonatla yeşile döner. ![Elle boyanmış illüstrasyon: ressam kapağı kapalı çamaşır suyu şişesini yüksek bir rafa kaldırıyor; sirke başka bir rafta duruyor, yanında açık bir pencere.]() ### [Evde güvenlik]() Neler yalnızca ekranda kalır ve neden: çamaşır suyu ve sirke, ateş, tavada yağ yangını. ## Önce ekranda bir şişe köpürt Deneyler sekmesi, Püskürmeler, Fil diş macunu: dokun ve çizgilerin taşmasını izle. Sonra bir büyüğünü ve birkaç gözlük bul. [Tarayıcıda oyna]()[Tüm deneyler]()