--- title: "Papierchromatografie proefje: de kleuren in zwart" description: "Eén druppel water splitst zwarte viltstift in blauw, roze en geel. Zo werkt papierchromatografie, en zo doe je het proefje met koffiefilters." source_name: "Game Tailors" source_url: "https://extreemtekenen.nl/proefjes/papierchromatografie/" site_home: "https://extreemtekenen.nl/" source_description: "De teken-app waarin het papier echt is. Geen reclame, geen accounts, geen gegevens." locale: "nl" legal: - "Game Tailors · Schieweg 15Y-40, 2627 AN Delft (NL)" - "KvK 92437702 · VAT NL866044474B01" - "info@gametailors.com · +31 6 4227 5919" copyright: "© 2026 Game Tailors" published_at: "2026-10-24T05:03:06.411Z" modified_at: "2026-10-24T05:03:06.411Z" --- # Papierchromatografie proefje: de kleuren in zwart ## Zwarte inkt verstopt andere kleuren Afwasbare zwarte viltstift is een mengsel van kleurstoffen. Doe water op een stip en het water kruipt door het papier naar buiten. Het neemt elke kleurstof mee met zijn eigen snelheid, dus het zwart valt uiteen in ringen van blauw, roze en geel. [Speel in je browser]()[Zelf echt doen](<#for-real>) - Vanaf 5 jaar - 20 minuten - Weinig troep ![Geschilderde illustratie: papierstroken en een koffiefilter staan in glazen water, en zwarte stiftstippen zijn uitgelopen in blauwe, roze en gele banden; de schilder kijkt toe.]() ## In het kort Leeftijd 5 tot 10 jaar \(jonger met hulp\) Tijd Ongeveer 20 minuten Troep Weinig: een beetje water en inkt Volwassene nodig Alleen om te helpen met knippen en ophangen Wat je nodig hebt Afwasbare zwarte viltstift, koffiefilters of keukenpapier, een glas water \(bijna gratis\) Op het scherm / echt Allebei ## In Extreem Tekenen Kies in **Extreem Tekenen** \(Extreme Drawing\) de **Stift** in de tekenbalk, kies **Zwart** en zet een dikke stip. Kies daarna **Water** in het tabblad Badkamer, kies **Druppels** en laat er één druppel precies op de stip vallen. De druppel trekt door de papiervezels naar buiten en neemt de inkt mee. Terwijl het droogt, zie je een felle blauwe ring aan de rand van het water, een roze band halverwege en een geeloranje midden, net zoals afwasbare zwarte stift op echt papier doet. Er verdwijnt geen kleurstof: hij is alleen gesorteerd. Het werkt omdat de kleurstoffen van een stift zich aan de papiervezels vastklampen, elk op zijn eigen manier: het blauw laat het makkelijkst los en reist het verst, het roze minder, en het geel komt bijna niet van zijn plek. Kleurstof en inktdruppels klampen zich niet vast, dus die lopen als één kleur mee met het water. Zet eens een druppel kleurstof naast je stiftstip en vergelijk. Meer om te proberen: andere kleuren stift \(welke splitsen?\), een rij stippen op een lijn, of een stifttekening op papier dat al nat is. Waskrijt en kleurpotlood lopen helemaal niet uit: hun was houdt het water tegen. [Speel in je browser]() ![Geschilderde illustratie: de schilder zet een regenboog in waterverf die uitloopt in nat papier, met waskrijtjes, stiften, een verfdoos en een regenboogtekening van een kind.]() ## Zelf echt doen: chromatografie met koffiefilters **Wat je nodig hebt** - Een afwasbare zwarte viltstift \(op waterbasis, niet watervast\) - Witte koffiefilters, keukenpapier of vloeipapier - Een schaar en een potlood - Een glas of potje met een laagje water - Plakband, of een wasknijper - Andere afwasbare kleuren om te vergelijken \(bruin, groen en paars zijn mooi\) 1. Knip een strookjeKnip een strookje koffiefilter van ongeveer 3 cm breed en iets langer dan je glas hoog is. 2. Zet een startstreepTrek met potlood een streep 2 cm van de onderkant. Potlood loopt niet uit, dus het verpest de test niet. Zet een dikke stiftstip op de streep. 3. Doe er een laagje water inGiet ongeveer 1 cm water in het glas. Het water moet onder de stip blijven. 4. Hang het strookje opPlak de bovenkant van het strookje aan een potlood dat je over het glas legt, zodat de onderkant net in het water hangt en de stip erboven blijft. 5. Kijk hoe de kleuren klimmenIn 5 tot 10 minuten kruipt het water omhoog en trekken de kleuren uit elkaar. Haal het strookje eruit voordat het water de bovenkant bereikt. 6. Drogen en vergelijkenLeg het strookje plat om te drogen. Welke kleur ging het hoogst? Probeer verschillende merken zwart naast elkaar. 7. De rondjesversieZoals in de app: zet een stip midden op een rond koffiefilter op een bord en druppel er water op, één druppel tegelijk. De kleuren verspreiden zich in ringen. Tips, veiligheid en opruimen - Gebruik afwasbare viltstiften. Watervaste stiften bewegen niet met water, en de oplosmiddelen die dat wel doen zijn niet voor kinderen. - Houd de stip boven het water, anders spoelt de inkt gewoon het glas in. - Natte inkt geeft vlekken: bescherm de tafel met een bord of dienblad en was daarna je handen. - Een volwassene helpt jongere kinderen met de schaar. ![Geschilderde illustratie: papierstroken en een koffiefilter staan in glazen water, en zwarte stiftstippen zijn uitgelopen in blauwe, roze en gele banden; de schilder kijkt toe.]() ## Waarom het werkt **Voor kinderen:** zwarte inkt bestaat eigenlijk uit een paar kleuren door elkaar. Water trekt elke kleur mee over het papier, maar sommige kleuren houden zich steviger aan het papier vast dan andere. Die blijven achter, en zo komen de kleuren uit elkaar te liggen. **Voor volwassenen:** dit is chromatografie. De cellulosevezels van het papier zijn de stationaire fase en het water is de mobiele fase, die door capillaire werking wordt meegetrokken. Elke kleurstof verdeelt zijn tijd tussen oplossen in het bewegende water en vastplakken aan de vezels; een kleurstof die minder plakt, reist verder \(hij heeft een hogere Rf-waarde\). Zwarte afwasbare inkt is een mengsel van kleurstoffen, vaak blauw, rood of magenta en geel, samen gekozen om al het zichtbare licht te absorberen. Voor scheiding moeten de kleurstoffen van elkaar verschillen. In het spel bewegen de drie stiftkleurstoffen met 1, 0,3 en 0,05 keer de snelheid van het water. Toen die snelheden dichter bij elkaar lagen, liepen de kleuren in elkaar over en zag je alleen een vaag blauw randje, precies zoals kleurstoffen die te veel op elkaar lijken op echt papier in elkaar overvloeien. ## Verder proberen: eerst voorspellen, dan testen ### Zelfde zwart, ander merk? Splitsen twee zwarte stiften van verschillende merken in dezelfde kleuren? ### Wat zit er in bruin of groen? Raad eerst de kleuren, test dan. Zit er geel verstopt in groen? ### Welk papier is het snelst? Koffiefilter, keukenpapier of printerpapier: waarop klimt het water het snelst? ### Zout water? Verandert een snufje zout in het water hoe ver de kleuren komen? ## Voor leerkrachten Papierchromatografie past bij kerndoel 42 natuur en techniek als onderzoek naar mengsels en scheiden \(het woord chromatografie zelf komt pas in het voortgezet onderwijs\), en in Vlaanderen bij wereldoriëntatie, wetenschap en techniek. Een mooi proefje voor groep 5 tot 8. Druppel op het digibord water op een stiftstip, vraag welke kleuren er verschijnen en deel daarna de strookjes uit. [Ideeën voor leerkrachten]() ## Vragen over papierchromatografie Wat is papierchromatografie, uitgelegd voor kinderen? Het is een manier om een mengsel van kleuren uit elkaar te halen met papier en water. Het water neemt elke kleur met een andere snelheid mee over het papier, zodat ze in aparte banden terechtkomen. Waarom wordt zwarte stift blauw, roze en geel? Zwarte afwasbare inkt wordt gemaakt door een paar kleurstoffen te mengen. Het blauw reist meestal het verst, het roze minder en het geel het minst, al mengt elk merk zijn zwart net iets anders. Welke stiften werken voor chromatografie? Afwasbare viltstiften op waterbasis. Watervaste stiften bewegen niet met water. Welk papier is het best voor chromatografie? Witte koffiefilters, keukenpapier of vloeipapier. Printerpapier werkt ook, maar langzaam, omdat het dicht en gecoat is. Waarom gingen mijn kleuren niet uit elkaar? Meestal zat de stip onder het water, was de stift watervast of raakte het strookje de rand van het glas. Probeer het opnieuw met de stip boven het water. ## Meer kleurenwetenschap ![Geschilderde illustratie: de schilder raakt een schaaltje melk aan met een wattenstaafje met zeep, en rode, blauwe, gele en groene kleurstof kolkt naar buiten.]() ### [Magische melk]() Kleurstof schiet weg van een druppel zeep. ![Geschilderde illustratie: de schilder schenkt paars rodekoolsap in een rij glazen die van roze via paars en blauw naar groen kleuren, met een citroen en baking soda.]() ### [Rodekoolsap als indicator]() Een paars sapje dat roze, blauw en groen wordt. ![Geschilderde illustratie: de schilder strijkt blauwe waterverf over papier, en er komen een witte waskrijtvis en belletjes tevoorschijn.]() ### [Wasco en ecoline]() Waarom was water en verf tegenhoudt: de geheime boodschap in wit waskrijt. ## Splits een zwarte stip op het scherm Eén stiftstip, één druppel water, drie kleuren. Probeer daarna je eigen stiften op een koffiefilter. [Speel in je browser]()[Alle proefjes]()